حکم مراجع درباره سیگار و قلیان کشیدن روزهداران در ماه رمضان
حکم سیگار و قلیان در ماه رمضان از دید مراجع تقلید موضوعی پرسشبرانگیز بوده و آراء فقهی متفاوتی دربارهی بطلان یا حرمت آن مطرح شده است. در این خبر، فتاوای مراجع دربارهٔ سیگار و دخانیات در حال روزه گردآوری و بازگو شده است.
آیا سیگار کشیدن روزه را باطل میکند؟
برای دانستن باید و نبایدهای احکام دینی باید به مراجع تقلید مراجعه کرد؛ ازاینرو پرسش «آیا سیگار کشیدن روزه را باطل میکند یا خیر؟» را در رسالهها و استفتائات علمای دینی جستوجو کردهایم. یکی از موضوعاتی که در ماه رمضان باید توجه شود، مبطلات روزه است که اقسام مختلفی دارد.
در این گزارش به یکی از این موارد که علما دربارۀ آن فتوا دادهاند پرداخته شده است.
نظر و حکم سیگار کشیدن از نظر مراجع در ماه رمضان به دو دسته تقسیم میشود: دستهٔ اول مراجعینی هستند که سیگار کشیدن را مصداق ورود غبار غلیظ به حلق میدانند و معتقدند این کار روزه را باطل میکند.
دستهٔ دوم مراجعینی هستند که بهصورت مستقیم به سیگار اشاره نکردهاند و گفتهاند هر چیزی که حکم رساندن غبار به حلق را داشته باشد، روزه را باطل میکند و تصمیم را بر عهدهٔ روزهدار گذاشتهاند. برخی از این مراجع نیز بنا بر احتیاط واجب استفاده از سیگار در روزه را جایز ندانستهاند.
فتاوای برخی مراجع
آیتالله خامنهای بر این اساس فتوا دادهاند که روزهدار باید به احتیاط واجب از مصرف انواع دخانیات و هر گونه مادهٔ مخدری که از طریق بینی یا زیر زبان جذب میشود خودداری کند. این اقدام برای حفظ حرمت روزه و جلوگیری از باطل شدن آن توصیه شده و رعایت این احتیاط برای روزهداران الزامی است.
آیتالله مکارم شیرازی کشیدن سیگار، قلیان و هر نوع دخانیات برای روزهدار را اشکالدار دانسته و اگر کسی عمداً این کار را انجام دهد، بنا بر احتیاط واجب باید روزهٔ آن روز را قضا کند. در واقع ایشان حتی مصرف دخانیات را در حالت عادی هم جایز نمیدانند.
آیتالله مکارم همچنین توصیه کردهاند روزهدار از رساندن بخار غلیظ به حلق خودداری کند، اما رفتن به حمام حتی اگر فضا پر از بخار باشد، برای روزه اشکال ندارد.
آیتالله بهجت چنین فرمودهاند که عدم افساد روزه به وسیلهٔ غبار یا دود غیرغلیظ و غیر جایگزین غذا و غیر مقوی ممکن است، اما به احتیاط واجب بهتر است از آن اجتناب شود.
آیتالله نوری بیان داشتهاند که روزهدار باید بخار غلیظی که در دهان مبدل به آب میشود و نیز بنا بر احتیاط واجب دود سیگار و تنباکو و مانند اینها را به حلق نرساند.
آیتالله خمینی فتوای خود را چنین بیان کردهاند که بخار و دود بهخودیِ خود حکم غبار را ندارند و اگر ناخواسته به حلق روزهدار برسند، روزه را باطل نمیکنند؛ مگر آنکه بخار در دهان تبدیل به آب شود و فرد آن آب را فرو ببرد که در این صورت روزه باطل میشود. اما خودِ سیگار کشیدن، قلیان و مانند آن در حال روزه موضوع متفاوتی است و ایشان به احتیاط واجب فرمودهاند که در حکم رساندن غبار به حلق است، بنابراین باید از آن پرهیز شود.
آیتالله زنجانی گفتهاند کشیدن سیگار و استفاده از سایر دخانیات در ماه رمضان بهصورت علنی و در ملأعام، اگر بیاحترامی به روزه محسوب شود، جایز نیست. همچنین اگر فرد روزهدار در طول روز از دخانیات استفاده کند، بنا بر احتیاط باید تا پایان روز از کارهایی که روزه را باطل میکند خودداری کند و بعداً قضای آن روز را نیز به جا آورد.
آیتالله سیستانی احتیاط واجب را چنین دانستهاند که روزهدار از رساندن دود سیگار، تنباکو و سایر دخانیات به حلق خود خودداری کند و همچنین از ورود هر نوع دود غلیظ دیگر به حلق بنا بر احتیاط واجب پرهیز نماید.
آیتالله صافی بر احتیاط واجب تأکید کردهاند که روزهدار نباید دود سیگار یا قلیان را به حلق برساند. اگر دود آن را فرو نبرند روزه را باطل نمیکند، ولی تظاهر به آن مناسب نیست و به احترام ماه مبارک ترک شود.
آیتالله وحید خراسانی بنابر احتیاط واجب فرمودهاند که در صورت کشیدن سیگار روزه باطل میشود ولی اگر کسی این کار را انجام داد واجب است که در بقیهٔ روز از مفطرات پرهیز کند و قضاء و کفاره بنا بر احتیاط بر او واجب میشود.
آیتالله سید شاهرودی کشیدن سیگار در ماه رمضان را برای فرد روزهدار جایز ندانسته و بنابر احتیاط واجب آن را از مفطرات شمردهاند؛ بنابراین اگر شخصی در حال روزه سیگار بکشد، قطعا باطل محسوب میشود و باید قضای آن را به جا آورد.
آیتالله گلپایگانی گفتهاند اگر فرد روزهدار دود سیگار یا قلیان را فرو نبرد، روزه او باطل نمیشود؛ اما انجام دادن آن بهصورت آشکار کار مناسبی نیست و بهتر است به احترام ماه رمضان از مصرف دخانیات خودداری شود؛ بنابراین توصیه میشود روزهداران در این ماه از چنین کارهایی پرهیز کنند تا حرمت روزه حفظ شود.
آیتالله صانعی کشیدن سیگار، تنباکو و سایر دخانیات برای فرد روزهدار را اشکالدار دانسته و بنابر احتیاط واجب حتی دود آنها را از مفطرات محسوب کردهاند؛ بنابراین بهنظر ایشان اگر شخصی در حال روزه از این مواد استفاده کند، قطعا روزهاش باطل خواهد شد و باید قضای آن را انجام دهد.
آیتالله لنکرانی چنین فتوا دادهاند که کشیدن سیگار بهطور کلی از مفطرات محسوب نمیشود و بهخودیِ خود باعث باطل شدن روزه نیست، حتی اگر دود آن به حلق برسد. با این حال فرد روزهدار نباید به بهانهٔ اعتیاد روزه را ترک کند؛ بلکه اگر ترک سیگار برای او بسیار سخت باشد، میتواند در حد ضرورت و بهصورت پنهانی از آن استفاده کند و در این حالت روزهاش صحیح است و قضا هم ندارد، اما افرادی که اعتیاد ندارند یا توان ترک در طول روز را دارند، مجاز به مصرف سیگار هنگام روزه نیستند.
کدام مرجع سیگار را مبطل روزه نمیداند
همهٔ مراجع تقلید بر این نکته اتفاق نظر دارند که احتیاط واجب آن است روزهدار دود سیگار، تنباکو و سایر دخانیات را به حلق نرساند. از آنجا که هیچ مرجع فتوای جواز استعمال سیگار در حالت روزه نداده است، روزهدار موظف است از اذان صبح تا اذان مغرب از هرگونه دخانیات خودداری کند.
استفاده از سیگار در این مدت روزه را باطل کرده و علاوه بر قضای روزه، بر روزهدار کفاره نیز واجب میشود.
نکتهای که در احکام بسیار مهم است و در نظرات مراجع در موارد مختلف آمده است، موضوع «احتیاط واجب» و «احتیاط مستحب» است. در ادامه تفاوت این دو بیان شده است تا برای عمل به فتاوا دچار مشکل نشویم.
احتیاط واجب
احتیاط واجب، احتیاط بدون فتوا میباشد. یعنی مجتهد (به هر دلیلی) از پیش هیچ فتوای قطعی در این خصوص صادر نکرده است و فقط ذکر «احتیاط» یا «احتیاط واجب» مینماید؛ مثال: «اگر نذر کند که به فقیر معینی صدقه بدهد، نمیتواند آن را به فقیر دیگری بدهد و اگر آن فقیر بمیرد، بنابر احتیاط باید به ورثهٔ او بدهد.»
در احتیاط واجب، مقلد میتواند به همان احتیاطی که مرجع تقلیدش گفته است عمل کند، یا به فتوای مجتهد دیگری که پس از او اعلم شناخته شده است رجوع نماید.
احتیاط مستحب
اما احتیاط مستحب آن است که فقیه و مجتهد پس از صدور فتوا در آن نیز احتیاط بنمایند. مانند این مثالها: «در غسل ارتماسی اگر به نیت غسل ارتماسی به تدریج در آب فرو رود تا تمام بدن زیر آب قرار گیرد غسل او صحیح است و احتیاط آن است که یک دفعه زیر آب رود»؛ یا بگوید: «واجب است در رکعت سوم و چهارم نماز در حال ایستاده یک مرتبه تسبیحات اربعه یعنی: «سُبْحانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لا إِلهَ إِلّا اللَّهُ وَ اللَّهُ اکْبَرُ» بگویند و احتیاط آن است که سه مرتبه گفته شود.»
در چنین شرایطی، مقلد مختار است که به فتو